“Proef de natuur”, een vaste rubriek op onze sociale kanalen. Elke maand delen we een recept met je, waarbij gebruik is gemaakt van een ingrediënt uit de natuur. In deze editie delen we het recept voor het maken van een gezonde, romige brandnetelsoep.

Een groene, gezonde soep

Je ziet het overal, de brandnetel die zijn kop al boven de grond steekt. Gelukkig zijn de vlinders er nog niet, want brandnetel is de waardplant voor verschillende vlindersoorten. Het is daarom nu het juiste moment om brandnetel te gebruiken. In deze editie van “Proef de natuur” gaan we er een heerlijke brandnetelsoep van maken.

Wat heb je nodig voor twee personen:

Voor dit recept gebruik je ongeveer 30 jonge toppen (met 5 à 6 blaadjes). Pluk de brandnetel op een rustig plekje in de natuur, ver verwijderd van een drukke weg. De stelen laat je staan, de vezels hiervan kunnen dienen als een als een alternatief voor katoen. Om de soep wat meer karakter te geven voeg je ook nog ca. 10 blaadjes daslook toe.

Bereidingswijze:

• Was de brandnetel en daslook grondig. Vergeet deze belangrijke stap niet. Heb je geen daslook, neem dan een sjalotje en een teentje knoflook.
• Kook deze ingrediënten vervolgens samen in een halve liter water
• Daarna maal je de ingrediënten met een blender of staafmixer fijn.
• Voeg vervolgens 1 avocado toe en maal deze mee fijn.
• Doe alles terug in de pan, warm het op (niet koken) en voeg een blokje tuinkruidenbouillon toe.

En je bent klaar! Geniet van je heerlijke romige brandnetelsoep.

Brandnetel is goed voor: voorjaarskuur om aan te sterken, verhoogt moedermelkprodutie, verlaagt de bloedsuikerspiegel, is bloedzuiverend en is ook goed als haarspoeling.

The post Brandnetelsoep appeared first on De Kruidhof hortus van Fryslân.

“Proef de natuur”, een vaste rubriek op onze sociale kanalen. Elke maand delen we een recept met je, waarbij gebruik is gemaakt van een ingrediënt uit de natuur. In deze editie delen we het recept voor het maken van een hele smakelijke en gezonde smoothie.

Wintertijd

In deze tijd van het jaar valt er in de moestuin niet veel te halen, dat is jammer. Maar is dat wel zo? Als je goed om je heen kijkt zie je de mogelijkheden. De vroegbloeiende kruiden steken overal hun kopjes boven de grond. Je ziet in deze tijd bijvoorbeeld vogelmuur, paardenbloemblad, brandnetelkopjes, barbarakruid, zevenblad en nog een aantal andere kruiden. Allemaal erg smakelijk, gezond en uitermate geschikt om iets lekkers van te maken. Aan de slag dus!

Trek je wandelschoenen aan en loop je moestuin in. Of; beter nog: combineer het zoeken naar ingrediënten met een wandeling door je nabije omgeving en ga op zoek naar jonge vogelmuur, paardenbloemblad en brandnetelkoppen. We gaan hier een heerlijke smoothie van maken.

Wat heb je nodig?

• 2 dl ongezoet appelsap
• halve komkommer
• 1 avocado
• en dan de kruiden.

Neem van alle drie de kruiden een hand vol. Was de kruiden goed. Schil vervolgens de komkommer en de avocado en doe ze samen met de kruiden in een blender of gebruik een staafmixer. Dat is alles!

De smoothie is 24 uur houdbaar in de koelkast, geniet ervan.

Vogelmuur (Stellaria media) is rijk aan mineralen en het bevat extreem veel vitaminen A, B1, B2 en C.

The post Winterse smoothie appeared first on De Kruidhof hortus van Fryslân.

In het verleden kwam Sinterklaas nog wel eens langs op De Kruidhof om het personeel een hart onder de riem te steken, zo weet ik uit betrouwbare bron. Maar tijden veranderen, en het beeld van Sinterklaas die aankomt in het  koude weer is ook aan het veranderen. Het zijn de beelden van het polygoonjournaal vanaf 1929 tot heden die ons laten inzien dat de bladeren steeds later van de bomen vallen.

De Natuurkalender

Tijdens de ledendag van de Nederlandse Vereniging van Botanische Tuinen sprak Arnold van Vliet, bioloog onderzoeker over De Natuurkalender. Het is erg confronterend om te zien dat het ieder jaar warmer en warmer wordt. Voor bomen en planten heeft dit grote gevolgen. In de eerste plaats omdat er veel meer van de boom wordt gevraagd en in de tweede plaats, dat bomen steeds kwetsbaarder worden. Zo worden bomen veel eerder slachtoffer van stormschade omdat het blad er nog aan zit. Alles in de natuur is aan het opschuiven. Veel van het blad aan de bomen op De Kruidhof zit er ook nog steeds aan. Zo is ons seizoen zich aan het verlegen en kunnen wij, als het blad eenmaal is gevallen, soms pas 6 weken later de vorstgevoelige planten op de tuin afdekken met takken en blad.

Bladeren goed voor de tuin

Blad is overigens erg goed voor op de tuin. Het zorgt voor humus in de bodem en vooral voor veel bodemleven wat weer tot gevolg heeft dat de grond luchtig blijft en gemengd wordt. Goede grond is van groot belang voor het nieuwe seizoen waar veel planten naar alle waarschijnlijkheid ook weer eerder zullen gaan groeien en bloeien.

Wij houden onze dagboeken in de gaten en typeren net als de natuurkalender dat het warm was afgelopen jaar en nat, zeker de laatste maanden. 

The post Zie ginds komt de stoomboot appeared first on De Kruidhof hortus van Fryslân.

“Proef de natuur”, een vaste rubriek op onze sociale kanalen. Elke maand delen we een recept met je, waarbij gebruik is gemaakt van een ingrediënt uit de natuur. In deze editie delen we het recept voor overheerlijke vlierbessensiroop en -sap met je.

Op zoek naar de vlierbes

Het is september, de eerste herfstmaand. De hoogste tijd om aan een smakelijke, dorstlessende wintervoorraad te beginnen. Om gezond de winter door te komen is het een goed idee om vlierbessen te gaan plukken. In mei hebben we de bloesem van de vlier gebruikt en hopelijk heb je genoeg bloemen laten hangen om nu de bessen te plukken. Je kunt ze overal vinden.

Ga er op een mooie herfstmiddag op uit en zoek een mooie vlierstruik uit met bessen, pluk alleen rijpe bessen. De bessen moeten donkerpaars zijn, bijna zwart.

Wat heb je nodig:
Voor ongeveer een liter sap neem je 1 kilo bessen en 100 ml water.
voor limonade neem je 1 kilo bessen, 500 gram suiker en sap van een halve citroen.

Hoe ga je te werk:

• Was de bessen en knip ze van de stelen, zodat er zo weinig mogelijk van de groene steeltjes aan de bessen achterblijft. Je kunt de bessen ook met een vork van de steeltjes rissen, maar dat is meer werk. 
  
• Breng het water aan de kook en voeg de bessen toe.

• Laat ze 20 min zachtjes pruttelen.

• Zeef het sap door een fijne zeef of kaasdoek en druk ze uit.

• Verwarm het sap nog eens tot het kookpunt..

• Giet het geheel in schone flessen en je hebt een goed huismiddeltje tegen verkoudheid en keelpijn.

Puur vlierbessensap is ontzettend gezond, maar voor sommigen te zwaar. Dat kun je oplossen door  suiker en citroen aan het sap toe te voegen, dan kun je het als limonade gebruiken.

Vlierbessen zijn ook lekker in bijvoorbeeld appel- of druivensap.

Vlierbessensap is goed voor het immuunsysteem. Het is een antioxidant en bevat vitamine A, C en foliumzuur.

The post Vlierbessensap en vlierbessensiroop appeared first on De Kruidhof hortus van Fryslân.

“Proef de natuur”, een vaste rubriek op onze sociale kanalen. Elke maand delen we een recept met je, waarbij gebruik is gemaakt van een ingrediënt uit de natuur. In deze zesde editie hebben we een recept van een heerlijke bonbon, gemaakt met Hondsdraf.

Hondsdraf, een echte smaakmaker

Deze maand gaan we aan de slag met Hondsdraf. De plant kruipt over de grond met ronde, licht gekartelde blaadjes en paarse bloemetjes. De naam Hondsdraf is afkomstig van het oud-Germaanse woord gontrave. Gont betekent ‘zweer/etter’ en rave staat voor ‘rank’, oftewel wondrank.

Hondsdraf is lekker in verschillende hartige gerechten, zoals: soep, salade, pesto en omelet. In deze editie van ‘Proef de natuur’ gaan we er iets heel anders mee doen, we maker er een bonbon van. De smaak is pittig en kruidig.

Wat heb je hiervoor nodig:
* 12 mooie gave hondsdraf blaadjes
* 100 gram pure chocolade
* Een beetje zeezout
* 12 pecannoten

Hoe gaan we te werk?
* Was de hondsdraf blaadjes goed en dep ze voorzichtig droog met een theedoek
* Leg ze naast elkaar op een plank o.i.d.
* Smelt de chocolade au bain marie
* Voeg het zeezout toe
* Schep met een lepel een bolletje chocolade op ieder blad
* Druk hier een Pecannoot in
* Laat de bonbons een uurtje opstijven in de koelkast
* Als de plant bloeit kun je er ook een of twee bloemetjes bij in stoppen

Zo heb je een ware traktatie, heerlijk bij een kopje koffie!

Hondsdraf werkt goed bij ontstoken wonden. Ook muggenbulten kun je bestrijden met Hondsdraf, wrijf daarvoor met het blad over de muggenbulten en/of brandnetelprikken. Je kunt op het blad kauwen om pijnlijk tandvlees tegen te gaan. Daarnaast bevat de plant kalium, calcium en silicium en vitamine B en C. Kortom: een veelzijdige plant!

The post Bonbon van Hondsdraf appeared first on De Kruidhof hortus van Fryslân.

De Kruidhof gaat ‘wild’. Samen met 24 andere Nederlandse Botanische tuinen staat De Kruidhof dit jaar in het teken van wilde planten. Bij dit thema ‘wilde planten’ worden er wilde planten uit de collectie centraal gezet en eigenaardigheden beschreven. In deze zesde editie gaat het over het Jacobskruiskruid.

Gele bermen

Augustus is de maand van geel. Een goede vriendin van ons vertelde altijd dat zij haar kinderen, toen die jong waren, in augustus nooit gele kleding aantrok. Daar zouden beestjes en met name wespen op af komen… Interessant statement.

In augustus zie je in de bermen wel meer geel dan in andere maanden. Boerenwormenkruid, muizenoortjes, boterbloemen, Wederik, Sint-Janskruid en Jacobskruiskruid. Vaak worden de gele kruidachtigen ook nog wel verward met elkaar en gemakkelijk wordt er gezegd dat het uiterst giftige Jacobskruiskruid meer en meer oprukt. Ga je dan ter plaatse kijken, is het veelal een mengeling van bovengenoemde gele planten. Geel is inderdaad dé kleur voor insecten. Die zien dit beter dan andere kleuren en komen er zo op af om de bloemen te bestuiven. Bijen, in alle soorten, hommels, zweefvliegen en kevertjes, we komen van alles tegen op de kleur geel.

Jacobskruiskruid giftig?

Over iedere plant is wel wat te vertellen: Boerenwormenkruid wat gebruikt werd om het vee te ontwormen, Muizenoortjes die een zacht blad hebben zoals een muis die heeft, Sint-Janskruid, welke tegen depressies wordt gebruikt. Over Jacobskruiskruid wordt meer en meer geschreven. Het is niet allemaal positief wat er geschreven wordt. Dat is jammer, zeker omdat het Jacobskruiskruid al ruim 50 jaar in de collectie van De Kruidhof zit. Is het dan een fabel dat de plant zo giftig is? Zolang de plant groeit en bloeit is er voor paarden, rundvee, schapen en geiten weinig risico. Jacobskruiskruid smaakt bitter en wordt normaal gesproken niet gegeten. Niet lekker! Jacobskruiskruid wordt zeer gevaarlijk wanneer het wordt ingekuild of gehooid. De plant verliest na het maaien haar typerende geur, kleur en smaak, waardoor paarden de plant niet meer als giftig herkennen. Na het maaien blijft het gif werken. Het gif hoopt op en hierdoor is de dood van het dier het gevolg.

Jacobskruiskruid werd tot de jaren negentig van de vorige eeuw gebruikt als veelzijdige medicinale plant; in de volksgeneeskunde werd het vooral toegepast voor urinaire urgentie, pijnlijke menstruatie en reumatische klachten. Een kompres gemaakt van versgeperste bladeren werd toegepast bij neuralgie, ischias, gewrichtsproblemen, huidontsteking en huidziekten. De gele bloeier staat daarom op verschillende plaatsen in de geneeskrachtige kruidentuin van De Kruidhof.

Moet de plant nu uitgeroeid worden? Het is meestal niet nodig. Kijk maar eens goed in de berm, er zijn veel meer gele planten te vinden die op Jacobskruiskruid gelijken. Jacobskruiskruid is vooral belangrijk voor insecten en bijen. Planten in een weidegebied waar gemaaid gaat worden kan Jacobskruiskruid handmatig worden geruimd. Uitsteken werkt het beste. Er wordt momenteel veel geschreven over Jacobskruiskruid. Men gaat zelfs zover dat men zegt dat de honing van de bijen op de plant giftig zou zijn. Dit is wetenschappelijk nimmer aangetoond en is niet waar. Pas op dat het niet in het hooi komt van paarden, koeien en geiten. Geniet van de levendige gele bermen en probeer goed te kijken wat je ziet. Wederik, Boerenwormenkruid, Sint-Janskruid, Muizenoortje, Jacobskruiskruid…

The post De Kruidhof gaat ‘wild’ | Jacobskruiskruid appeared first on De Kruidhof hortus van Fryslân.

“Proef de natuur”, een nieuwe rubriek op onze sociale kanalen. Elke maand delen we een recept met je, waarbij gebruik is gemaakt van een ingrediënt uit de natuur. In deze vijfde editie hebben we een recept van een heerlijke smoothie met onze nationale bloem, het madeliefje.

Madeliefje, wondertje in het gras

Deze maand gaan we wat doen met het madeliefje, onze nationale bloem. We hebben een recept voor een heerlijke, frisse smoothie. Dat is met dit warme zomerweer niet alleen fris, maar ook heel gezond.

Recept Groene smoothie met madeliefje

Wat hebben je nodig (4 personen)
* 1 handje bloemen en blaadjes van het madeliefje, goed wassen
* 1 handje groene bladgroente, spinazie o.i.d (je kunt ook kiezen voor ‘Brave Hendrik’ genomen maar niet iedereen heeft dat tot zijn beschikking, een andere mogelijkheid is zeven- of paardenbloemblad, wel goed wassen)
* Stukje komkommer
* Beetje peterselie
* Halve avocado, houd je niet van avocado dan kun je ook een lepel crème fraîche nemen
* Sap van een limoen
* Stukje verse gember, geraspt
* Halve appel of peer
* 1 tl gebroken lijnzaad

Bereidingswijze:
Doe alle ingrediënten met een glas (kokos)water in een blender en pureer tot het helemaal glad is.
Drink het direct op.

Deze smoothie smaakt heerlijk, maar door de vele ingrediënten leer je de smaak van de madelief niet echt kennen. Daarom adviseren we om een bloem en blad van het Madeliefje te plukken en deze te eten. Het heeft een pittige nasmaak. Het Madeliefje is volop aanwezig en op vele manieren te gebruiken.

Madelief bevat veel kalium, calcium, magnesium, ijzer en de vitamine A en C, gezonder kan bijna niet.

Geniet ervan en eet smakelijk!

The post Smoothie van Madelief appeared first on De Kruidhof hortus van Fryslân.

De Kruidhof gaat ‘wild’. Samen met 24 andere Nederlandse Botanische tuinen staat De Kruidhof dit jaar in het teken van wilde planten. Bij dit thema ‘wilde planten’ worden er wilde planten uit de collectie centraal gezet en eigenaardigheden beschreven. In deze vierde editie gaat het over de Kalmoes (Acorus calamus).

Een aromatisch kruid

Op De Kruidhof is in de geneeskrachtige kruidentuin een zogenaamd petgat gegraven. Petgaten waren vroeger zeer algemeen als plaatsen waar veen, of peat, werd gewonnen. Hieruit ontstond de verbasterde naam ‘petgaten’. De petgaten zijn van oudsher plaatsen waar veel kruiden te vinden zijn, die door volksgenezers en kruidenvouwtjes verzameld werden. Kalmoes, Wilg, Leverkruid. Lisdodde, allemaal planten die ook een prominente rol hebben in het Fryske nationale drankje. Berenburg! Kalmoes is hierin veelal verwerkt als aromatisch kruid.

Een wortel met smaak

Kalmoes heeft een geelgroene bloeikolf en heldergroen, zwaardvormige bladeren. Het blad heeft een golvende rand en mandarijngeur. De dikke wortel heeft een kruidige kaneelgeur.

Gedroogde bladeren van kalmoes en gemalen wortel worden vaak gebruikt. Bij het snijden van de wortel nemen de vluchtige geurige oliën de ruimte zomaar in beslag. De smaak is enigszins kruidachtig, het smaakt naar kaneel, nootmuskaat en gember.

In de Engelse keuken gebruikt men enkele kalmoesbladeren in custardpudding en desserts. Gemalen kalmoeswortel kun je in meerdere soorten gerechten gebruiken. Vroeger waren de bladeren en wortelstokken een veel gebruikt strokruid en verdreven ze geurtjes en ongedierte. Daarnaast werd het als tandpoeder en huidlotion gebruikt. De wortel heeft een hallucinerende werking. Bij het gebruik van de wortel is daarom voorzichtigheid geboden. Kalmoes is op De Kruidhof te koop.

The post De Kruidhof gaat ‘wild’ | Kalmoes appeared first on De Kruidhof hortus van Fryslân.

De Kruidhof gaat ‘wild’. Samen met 24 andere Nederlandse Botanische tuinen staat De Kruidhof dit jaar in het teken van wilde planten. Bij dit thema ‘wilde planten’ worden er wilde planten uit de collectie centraal gezet en eigenaardigheden beschreven. In deze derde editie gaat het over de roos.

Rozenmaand

Juni is wilde rozenmaand, de maand dat ook de Flora Batava (De wilde planten van Nederland), het prachtige verzamelwerk van KB nationale bibliotheek uitkwam. Op verschillende plaatsen wordt in het rijk geïllustreerde boek ingegaan op de roos. Met als één van de oerrozen, de Rosa canina, de hondsroos, een witte roos. Klik op deze link voor meer informatie.

De witte roos ‘Candida Rosa’

De Italiaanse dichter Dante (1265-1321) schrijft in zijn ‘La divina comedia’ over de ‘hemelse roos’ waarin het hemels paradijs de vorm heeft van een stralende, witte roos: de zogenaamde ‘Candida Rosa’. In het midden daarvan zetelt Maria als koningin van de hemel, met rondom haar de gezegende zielen, waaronder ook zijn geliefde Beatrice. Dante was de eerste die het symbool van de witte roos gebruikte om het hemels paradijs te omschrijven, maar hij gebruikte ook de meer gangbare vorm van een tuin gevuld met rozen.

Rosarium op De Kruidhof

Maar juist aan het begin van de zomer komen er veel meer rozen tot bloei, eigenlijk te veel soorten om op te noemen. Rozen zijn gemakkelijk te herkennen. Rozen hebben altijd vijf kelkblaadjes, net als de navel van een appel, wat eigenlijk een grote rozenbottel is. Wilde rozen kom je in houtwallen tegen en zijn een goede schuilplaats voor vogels die hierin hun nesten bouwen. Later in het jaar is het een provisiekast voor de herfst en de winter en zijn de rozenbottels voer voor vogels.

Het rosarium van De Kruidhof bestaat vooral uit botanische rozen. Dit betekent dat het vooral soorten zijn die in het wild ook te vinden zijn. Botanische rozen zijn niet veredeld. Dat is wel anders met Engelse en T-rozen. Vaak zijn deze rozen geënt en is al het wilde eraf om maar lang te kunnen bloeien en altijd hetzelfde te kunnen zijn.

Juni rozenmaand, geniet ervan!

Juni rozenmaand! Laat je verwonderen door de schoonheid van wilde rozen op De Kruidhof en ontdek onze grote collectie in het Rosarium en in de Heemtuin.

The post De Kruidhof gaat ‘wild’ | Rozen appeared first on De Kruidhof hortus van Fryslân.

In het kader van de Friese fruitrassen die op onze Verkooptuin verkrijgbaar zijn besteden we deze week aandacht aan drie andere Friese fruitsoorten in ons assortiment, alleen dit jaar helaas niet op voorraad. Toch willen we er via onze kanalen wel aandacht aan schenken omdat ze écht bij Fryslân horen.

De blogs met de beschreven Friese appelrassen lees je terug via deze link én deze link.

Drie Friese fruitsoorten die je niet mag missen

Allereerst gaat het om een fruitboom die zeer kenmerkend is voor de Friese Wouden:

De Wichter
Wichterbomen zijn sterke bomen die voorkwamen en nóg voorkomen op o.a. boerenerven of langs slootkanten in Friesland, het meest in het noordelijke deel van de Friese Wouden van Dokkum tot aan Drachten. Ze kunnen ook worden aangetroffen in aangrenzende streken als het Groningse Westerkwartier. Traditioneel wordt de Wichter door wortelopslag van generatie op generatie verspreid. Volgens een echte Friese traditie gaf iedere Wichterbezitter vaak een boompje aan kinderen, familieleden en bekenden cadeau en dat kwam de bevolking op de arme zandgronden in die streek, goed van pas. Er bestaat geen Nederlandse naam voor de Wichter, maar wordt soms Woudpruim of Pruimbes genoemd.

De Wichter behoort tot de pruimenfamilie met de Latijnse naam Prunus domestica ssp. insititia Wichter. De bloei valt in april en is wit van kleur. Na de bloei groeit de vrucht uit tot een smakelijk geel pruimpje. Ze zijn pluk– en eetrijp rond eind augustus. Kenmerkend voor de plukperiode zijn de bruine en rode puntjes die op de pruimpjes verschijnen. Het is een steenvrucht, ze hebben een losse pit (steen) en goed gerijpt zijn ze sappig en zoet smakend met een muskusachtig aroma. Overrijp kunnen ze zuur worden. Ze kunnen meteen na de pluk gebruikt worden, ze zijn kort te bewaren.

Tenslotte brengen we nog twee bessensoorten van deze Friese serie onder de aandacht:

Reade bei ‘Stanza’ of Rode aalbes ‘Stanza’
Deze rode bes, met Latijnse naam Ribes rubrum ‘Stanza’, is geselecteerd op het fruitproefbedrijf in Sint Annaparochie o.l.v. R. Elings en geïntroduceerd in 1967. De naam ‘Stanza’ is een afkorting van Sint Anna’s Zaailing. Het is een struik die 100 – 150 cm hoog wordt en in mei bloeit met onopvallende groen-witte bloemen. Geschikt voor een zonnig plekje op voedselrijke grond. De mooie lange trossen met rode bessen kunnen geplukt worden in juli en zijn vrij zuur en iets aromatisch van smaak.

Swarte bei ‘Silvergieters Swarte’ of Zwarte bes ‘Silvergieters Zwarte’
De zwarte bes, met de Latijnse naam Ribes nigrum ‘Silvergieters Zwarte’, is omstreeks 1926 ontwikkeld door Ir. C.M. Slikke op de proeftuin in Leeuwarden en 10 jaar later op de markt gebracht. Het is een struik die na 10 jaar een hoogte bereikt van 150 cm en bloeit in april met witte bloemen. Geschikt voor een plekje in de zon of halfschaduw in voedselrijke en vochthoudende grond. De flinke trossen hebben grote zwarte bessen met een zoete milde smaak, ze zijn plukrijp in juli-augustus. Ze kunnen meteen na het plukken worden gegeten of verwerkt tot sap of jam. De bessen zijn zeer rijk aan vitamine C.

Zowel de Wichter als de rode en zwarte bessen zijn in bloei uitstekende bijenplanten met een Nectar- en Pollenwaarde 5 op een schaal van 0 – 5.

Op de foto’s, van links naar rechts: De Wichter, De Silvergieters Zwart en de Stanza.

The post Friese fruitrassen appeared first on De Kruidhof hortus van Fryslân.