Wijnstok

Wijnstok - Vitis vinifera

Bacchus was in de Romeinse oudheid de god van de wijn. September markeert het begin van de druivenoogst in de wijngaarden van Europa. Langs Moezel, Rhône en Loire, maar ook in Italië en andere delen van Zuid-Europa zijn de hellingen begroeid met wijnstokken. De wijngaarden geven aan deze regio's hun karakteristieke voorkomen. Maar ook in het vlakke en koele Nederland komen steeds meer wijngaarden. Nieuwe cultuurvariëteiten van de Vitis vinifera - de 'wijndrager' - maken de teelt in onze streken mogelijk.

Bijbelse plant
Druiven en wijn, het zijn twee begrippen die een belangrijke symbolische waarde hebben. In de taal van de Bijbel bijvoorbeeld en in de bouw- en schilderkunst. Zo verwijst een afgebeelde druiventros op een kerkaltaar naar het Laatste Avondmaal, dat Christus met zijn discipelen vierde. Wijn en brood samen vormen de kern van het Avondmaal of de Eucharistie in de christelijke kerken. Ze staan dan voor het lichaam en bloed van Christus. Maar - minder nadrukkelijk - vormen wijn en brood samen de verbinding tussen het geestelijke en het materiële. De wijn vertegenwoordigt daarbij het geestelijke aspect.  Als Jezus van Nazareth op een bruiloft water in wijn verandert, dan verandert het smakeloze, kleurloze in iets dat inspireert, dat in vuur en vlam zet. Wie zelf wel eens een glaasje wijn drinkt, kent de uitwerking daarvan.

De wijnstok is niet weg te denken uit het land van de Bijbel, Kanaän. Een van de beloftes van dat "beloofde land" was de druivenrank, vol rijpe druiven, die de verspieders meenamen naar het volk van Israël in de woestijn. Ook aartsvader Abraham zet zijn gasten  "brood en wijn" voor. Brood en wijn zijn tekenen van het verbond van God met "zijn" volk, een verbond dat in het Nieuwe Testament vernieuwd wordt via Christus.

Het beeld van de vruchtbare wijnstok is bekend uit het Johannes Evangelie in de Bijbel. In een van zijn gelijkenissen spreekt Jezus over zichzelf als de "ware wijnstok". Zijn volgelingen, discipelen, zijn in die vergelijking de ranken. Om goed vrucht te kunnen dragen voor het Koninkrijk der Hemelen is het nodig, dat de ranken gesnoeid worden. Wie Christus volgt kan maar niet zijn gang gaan en erop los leven. Want dat is wat wijnranken doen als ze niet worden ingekort. Ze groeien maar door en eind van het liedje is, dat ze geen enkele vrucht dragen. Alle energie is gaan zitten in het altijd maar meer. Zulke ranken eindigen op de brandstapel in een uithoek van de wijngaard. Want los van de wijnstok is een wijnrank waardeloos. "Alleen wie met mij verbonden blijft - zoals ik met hem - draagt rijkelijk vrucht, want los van mij kunnen jullie niets", zegt Christus (Joh. 15, 5, geciteerd uit de Willibrordvertaling).

Geen wonder, dat de wijnstok, Vitis vinifera, aangeplant is in de Bijbelse Plantenborder van botanische tuin De Kruidhof. Maar natuurlijk zijn er ook druiven te vinden in De Fruithof. Langs de berceau, de met fruit overgroeide wandelgang die toegang geeft tot De Fruithof, hangen al in augustus de witte en blauwe trossen druiven. Ze wachten op de nazomerwarmte en de septemberregens om af te rijpen. Want, zo luidt de zegswijze: "Septemberregen komt de druiven gelegen". Niet alle soorten druiven zijn geschikt voor het koele klimaat in Noord Nederland. In De Kruidhof groeien vanouds bekende rassen als Witte van der Laan en Purpurea. Professionele wijnbouwers in Friesland, zoals de Heidepleats in St. Nicolaasga, gebruiken bijvoorbeeld de witte Solaris en de blauwe Regent. Wijn als drank is zó geliefd, dat nog steeds uitbreiding plaats vindt van het aantal soorten en smaken.

Zelf druiven kweken
Wie zelf druiven wil kweken of zelfs wijn wil gaan maken, doet er verstandig aan zich goed te informeren over de voor- en nadelen van de verschillende druivenrassen. Minimale voorwaarden voor druiventeelt zijn een zonnige standplaats, zoals een zuidmuur, en een bodem die voldoende kalk bevat. Op zure gronden kan een druif alleen gedijen met regelmatige toevoeging van kalk. Klei- en leembodems en kalkhoudend zand of krijt, zoals in Zuid Limburg, geven de beste garantie voor succes. Maar ook is een goede verzorging van de wijnstok absoluut noodzakelijk. En dat is beslist een intensieve klus.
De druiven moeten op de juiste manier worden gesnoeid, op het juiste tijdstip. Voordat de winterrust van de plant wordt verbroken moet de druif teruggesnoeid, zodat deze een draagstel wordt voor de jonge, vruchtdragende ranken. Na de bloei, wanneer de trossen zijn gezet, moet al het overbodige loof van de ranken worden weggenomen. En tenslotte moeten in de zomermaanden de trossen onder handen worden genomen om ervoor te zorgen dat de vruchten groot en sappig kunnen worden. Dit 'krenten' van de druiven is een werkje dat heel wat geduld van de wijngaardenier vraagt. Bezint dus eer ge begint.

Het vele snoeien van de wijnstok heeft alleen maar tot doel om de plant rijker en beter vrucht te laten dragen. Want om de vruchten gaat het tenslotte. Druiven, die zo gegeten kunnen worden, heerlijk als dessert of als versnapering tussendoor. In salades en vruchtenbowls zorgen ze voor een frisse smaak. Gedroogd tot krenten en rozijnen komen we ze tegen in krentenbrood en appeltaart. Druivensap is voor ziek en gezond, voor kind en volwassene een verkwikkende drank. En dan de wijn, die moet rijpen en door de geheimen van de makers haar eigen bouquet krijgt.