Potentilla's

Krachtige kruiden
Potentilla’s in de Geneeskruidentuin

In de Geneeskrachtige Kruidentuin van De Kruidhof zijn een paar perken bijna helemaal gevuld met familieleden van de roos. Het geslacht Potentilla is goed vertegenwoordigd met drie soorten: tormentil, vijfvingerkruid en zilverschoon. Deze kruiden helpen tegen diarree en bij het helen van wonden.

Dat het roosachtigen zijn is te zien aan deze planten. Talrijke lange meeldraden steken uit de felgele bloempjes en de bladranden zijn gezaagd. Bij vijfvingerkruid is alles vijftallig: vijf kroonbladen, vijf ‘vingers’ aan het handvormige blaadje. In het Fries heet het Hantsjeblêd. Zilverschoon, Sulverblêd in het Fries, heeft ook vijf kroonbladen, groter dan die van de andere twee soorten. Typerend is het grote geveerde blad, dat aan de onderkant zilvergrijs is. Tormentil of Wéwoartel heeft de fijnste structuur: heel kleine bloempjes met vier in plaats van de gebruikelijke vijf kroonbladen. De tormentil blijft laag en heeft fijne steeltjes en blaadjes. Doordat de planten uitlopers vormen kunnen ze hele stukken grond bedekken.

Het geslacht Potentilla dankt zijn naam aan de kracht, het vermogen of de ‘potentie’, om te genezen. Potentilla’s bevatten veel looistoffen, die verantwoordelijk zijn voor de samentrekkende werking bij darmkrampen en menstruatiepijn. Van deze kruiden gebruikt men vooral de wortels, maar er kan ook thee getrokken worden van bloemen en bladeren. Kauwen op een stukje wortel van zilverschoon kan helpen bij ontsteking van het tandvlees en andere ontstekingen in de mond. Vroeger werd het wel aan zuigelingen gegeven bij wijze van speen om het doorkomen van de tandjes minder pijnlijk te laten zijn. De thee is goed bij onrustige darmen, maar helpt ook om een onzuivere huid te herstellen. Ze stilt de krampen bij de menstruatie.

Potentilla anserina, zilverschoon, is de meest voorkomende van de drie geneeskruiden. In Friesland is het overal te vinden, zowel op klei- als op zandgronden. Alleen op heel arme bodems wil het niet groeien. U kunt het kruid vinden in uw eigen tuin en anders wel in de buurt langs de kant van weg of fietspad. Tijdens de bloei kunt u oogsten om thee te trekken. De andere kruiden hebben vergelijkbare eigenschappen, maar omdat ze veel minder voorkomen in de natuur, kunt u ze beter laten staan als u ze aantreft. De Wéwoartel groeit alleen op de zandgronden in het oosten van de provincie en op de Waddeneilanden. Het Hantsjeblêd treft u juist aan op de klei en in de weidegebieden in het westen van de provincie.

Het geslacht Potentilla wordt vaak aangeduid met ‘ganzerik’. Ook de naam anserina duidt op ganzen. Deze vogels zijn dol op zilverschoon en grazen het graag weg uit een weiland. Gelukkig voor de paarden die daarna in het weiland rondlopen. Zij verdragen zilverschoon niet. Over giftigheid voor mensen is niets bekend. Toch raad ik u af om de planten te eten. Veilig is het gebruik als thee en zo nodig kunt u op de schoongemaakte wortel kauwen. Looistoffen reageren met metalen. Gebruik daarom voor de thee een glazen of stenen pot en vermijd deze kruiden wanneer u een kuur krijgt met ijzertabletten in verband met bloedarmoede. Bedenk dat het geneeskruiden zijn, krachtige kruiden zelfs.