Moerasspirea
De Koningin der Weiden
Filipendula ulmaria - Moerasspirea
Moerasspirea is niet zeldzaam, maar wel bijzonder: beslist een van de allermooiste inheemse weide- en oeverplanten. De roomwitte bloempluimen op hoge stelen hebben deze plant met recht de titel Koningin der Weiden verleend. De moerasspirea stond aan de wieg van een van de bekendste geneesmiddelen, het aspirientje.
Overal waar zoet water is kunt u moerasspirea op de oevers aantreffen. Alleen op de zeeklei in het westen en noorden van Fryslân zult u er tevergeefs om zoeken. Moerasspirea of Filipendula ulmaria is familie van de roos. De bladeren lijken ook op die van de iep of olm, wat terug te vinden is in de officiële naam ‘ulmaria’. Een van de bijnamen van de plant is olmkruid. ‘Filipendula’ duidt op de lange draden die aan de wortels hangen. Als Koningin der Weiden is ze bekender bij de zuiderburen in België dan in Nederland, maar dit is beslist een passende naam. De moerasspirea combineert schoonheid met gratie; ze staat bescheiden tussen de andere oeverplanten, maar is onmiskenbaar aanwezig als ze bloeit. Een zoete amandelgeur is haar parfum.
Salicylzuur
De crèmewitte bloemen van de moerasspirea bevatten salicylzuur. Deze bijtende stof heeft de eigenschap pijn te verlichten en koorts te verlagen. De naam is ontleend aan de Salix of wilg, waarvan de bast dezelfde stof bevat. Deze was al in de klassieke oudheid bekend als geneesmiddel. Gebruik van de pure stof salicylzuur leidt gemakkelijk tot maagzweren en andere perforaties van het maag-darmkanaal. In de negentiende eeuw zochten apothekers en scheikundigen naarstig naar middelen die dezelfde werking hebben, maar niet de schadelijke bijwerkingen. De uitvinding van acetylsalicylzuur betekende een grote stap voorwaarts. Bij de firma Bayer in Duitsland slaagde men er in 1897 in een geneesmiddel te ontwikkelen op basis van acetylsalicylzuur. Het kreeg de naam Aspirin, waarbij de A- staat voor acetyl en de uitgang -in een gangbare aanduiding voor een geneesmiddel is. Spir komt van het Duitse woord voor salicylzuur: “Spirsäure”. En dat is precies het zuur, dat in de moerasspirea aangetroffen wordt.
De uitvinding van de aspirine is overigens een omstreden kwestie. In 1934, toen de nationaal socialisten al aan de macht waren in Duitsland, werd Felix Hoffmann opgevoerd als uitvinder van het geneesmiddel. In feite voerde Hoffmann als jonge laborant destijds slechts uit wat de van origine joodse scheikundige en ontdekker Arthur Eichengrün hem opdroeg. Het was Eichengrün, als hoofd van de chemieafdeling bij Bayer, die aandrong op proeven met het nieuwe middel, terwijl degene die daar eigenlijk voor had moeten zorgen vasthield aan zijn hoge verwachtingen ten aanzien van heroïne als algemeen geneesmiddel. De proeven in verschillende ziekenhuizen bleken zo succesvol, dat de firma tenslotte overstag ging. Geen middel heeft het bedrijf zoveel windeieren gelegd als deze Aspirin. Momenteel is het als pijnstiller voorbij gestreefd door allerlei nieuwe middelen met minder bijwerkingen. Aspirine staat opnieuw in de belangstelling bij het voorkomen van hart- en vaatziekten en zelfs als preventief middel tegen darmkanker.
Van de moerasspirea bestaan verschillende cultivars voor de tuin. De echt roze Filipendula rubra “Venusta” en purpurea “Elegans” zijn te vinden in de Vlindertuin en in de Muziektuin van De Kruidhof. De wilde moerasspirea staat natuurlijk in de Heemtuin en in de Geneeskrachtige Kruidentuin.
