Kaasjeskruidfamilie

De Kaasjeskruidfamilie is het aanzien waard

Als een bloem van het Kaasjeskruid is uitgebloeid blijft er een vruchtje over, waarin zich de zaden ontwikkelen. Dat zaaddoosje lijkt op een klein plat rond kaasje.
De Kaasjeskruidfamilie of Malvaceae is een heel grote familie met heel veel prachtige geslachten zoals ze in de biologie genoemd worden. Bijna allemaal hebben ze een grote sierwaarde en er zijn ook veel nuttige en heilzame familieleden bij. Als u zin hebt om mee te lezen, dan neem ik u mee op een ontdekkingstocht over de wereld.

We blijven eerst dichtbij huis, of eigenlijk in huis. Misschien houdt u van kamerplanten en hebt u wel eens een Chinese Roos in de vensterbank staan. Kijkt u even mee? De bloemen gaan open en staan ruim een etmaal te pronken, draaien dan in elkaar en vallen eraf. De meeldraden in het hart van de bloem zitten allemaal op een kluitje en vormen als het ware samen een 'zuiltje'. Er zijn vijf kroonbladeren om het hart heen, die allemaal afgerond zijn aan de bovenkant. Het hart is donkerder dan de rest van de kroon. En zo zijn eigenlijk alle bloemen van de  Kaasjeskruidachtigen gevormd.

Stokrozen
Dat kunt u bevestigen als u naar buiten gaat en in uw eigen tuin, bij de buren of verderop bij een boerderij of huis eens goed kijkt naar de Stokrozen die daar staan te pronken. Deze meestal als tweejarige gekweekte Alcea rosea is het volgende familielid dat we bezoeken. De bij ons bekende enkel- en dubbelbloemige variëteiten van de Stokroos zijn van oorsprong afkomstig uit het Middellandse Zeegebied, waar in Turkije de wilde voorouders Alcea setosa en Alcea pallida nog voorkomen. Zijn die wilde enkelbloemige vormen wit en zachtroze, de daaruit gekruiste en doorgekweekte soorten hebben allerlei kleuren, van wit en geel tot dieppurper. De afkomst van de planten verraadt, dat de Stokroos houdt van warmte. Een beschutte plaats bij een zuidmuur of schutting is ideaal. Teveel vocht verdragen deze planten niet. Ook zijn ze, vooral naarmate ze ouder worden, gevoelig voor roestzwammen, die soms de hele plant kunnen aantasten. Opruimen van afgevallen en ziek blad is nodig, evenals het op tijd aanbinden van de zware stengels. De planten kunnen tot drie meter hoog worden. In bloemenminnend Groot-Brittannië staat het record op 739 cm. Dat is de maat van een kleine boom, rijp voor het sprookjesbos.

Boerentuinen
Van de wilde stokrozen in Turkije is het maar een klein stapje naar de inheemse Malvaceae in ons eigen land. Vroeger heel algemeen, in de natuur zowel als in boerentuinen, maar nu wat schaarser, waren en zijn het Groot kaasjeskruid (Malva sylvestris), het Muskuskaasjeskruid (Malva moschata) en het Vijfdelig kaasjeskruid (Malva alcea). Met hun roze en lila bloemen fleuren ze van juli tot en met september de natuurtuin op. Misschien zijn ze uit de gratie geraakt, omdat de planten zo graag omvallen wanneer de bloemenpracht te zwaar voor ze wordt. De echte tuinliefhebber hoeft dit niet af te schrikken, want die zorgt voor wat  rijshout tussen de planten in. Dergelijke takken zijn ieder jaar gratis voorhanden na het snoeien. Wie minder tijd heeft om de planten te verzorgen kan kiezen voor de Sidalcea, die meer rechtop gaat en prachtige roze of witte bloemaren draagt. Al deze soorten vragen om een grond waar het water goed doorheen gaat. In te natte bodems verdwijnen ze dikwijls in de winter, net als de Stokrozen.

Echte Heemst
Anders is dat met de inheemse Althaea officinalis, de Echte heemst. Deze plant hoort thuis in brakke rietmoerassen, dus waar het water aan de zoute kant is. De Heemst is inmiddels een zeldzame plant geworden, die een plaats heeft gekregen op de rode lijst van bedreigde plantensoorten. Dit is niet zo vreemd, als we bedenken, dat deze planten juist daar opkwamen en gedijden, waar nog niet lang geleden het zoute zeewater was teruggedrongen. Bijvoorbeeld na de afsluiting van het IJsselmeer volgde de Heemst de echte zoutwaterplanten zoals Schorrekruid, Lamsoor en Zeekraal op in een vegetatie van Riet, Leverkruid en Harig wilgeroosje. Door de onderlinge concurrentie tussen deze soorten en als gevolg van het steeds zoeter worden van het water, is de Heemst  tenslotte nagenoeg verdwenen.

Voor de Heemst is er buiten de natuurlijke omgeving meer toekomst, omdat al sinds de Middeleeuwen bekend is hoe heilzaam deze plant is. Meer dan de andere Malvaceae bevat de Heemstwortel slijmstoffen die verzachtend en ontsmettend werken voor de luchtwegen en het spijsverteringskanaal. Voor medicianale doeleinden wordt de Heemst zodoende nog wel grootschalig geteeld. In de Geneeskruidentuin van De Kruidhof kunt u de plant nog bewonderen. Ook kunt u de Heemst daar zien als een van de kruiden in de "Beerenburg-border". Heemst is een van de 71 kruiden waaruit "us nasjonale slokje", de kruidenbitter, is samengesteld. Ook in de fytotherapie wordt gebruik gemaakt van de Malvaceae, met name van het Groot kaasjeskruid, vooral tegen prikkelhoest.

Okra in de keuken
Andere nuttige familieleden kent u niet als plant, maar als het product dat daarvan gemaakt wordt: katoen van de Katoenplant, inheems in India en Peru, en cacao van de Cacaoboom. Een andere exoot is de Okra, die in de Surinaamse en Antilliaanse keuken bekend is als groente, sporadisch verkrijgbaar in gespecialiseerde zaken en in de betere supermarkt. Als u Okra bereidt in de keuken merkt u de verwantschap met de boven beschreven planten: bij het roerbakken komen de slijmstoffen vrij. De smaak van Okra of Oker is heel zacht en geen wonder dat het wordt aanbevolen bij brandend maagzuur.  Een echte maluwe dus.
De Malva spreekt tot de verbeelding. Dichters hebben in lyrische bewoordingen de mauve gloed van de avond bezongen, en ook voordat de zon opkomt kleurt de hemel mauve. Verwen uzelf en uw tuin met een Hibiscus syriacus,  een veldje eenjarige Lavatera trimestris of een Abutilon op het zonneterras en geniet van hun schoonheid. En maak eens thee van de bloemen van de Stokroos, als uw keel wat zachtheid verdient.


Roerbakschotel met Okra

Was zes okers en snijd punt en steeltje ervan af. Snijd ze in dunne plakjes. Fruit in olie een mespunt gemberpoeder, vervolgens ui, rode paprika en twee stengels  bleekselderij. Voeg tenslotte de okers toe. Roerbakken tot de okra geen slijmdraden meer produceert.
Lekker bij rijst en sperziebonen of kouseband. Combineren met kipfilet, vegetarische Quorn of gekruide Tofu, die u kunt meebakken.