Hulst

Hulst is de enige inheemse loofboom in Noordwest Europa die in de winter het blad behoudt. Ooit was het een heilige boom. Het groen siert rond midwinter de huizen en symboliseert het leven dat zich steeds weer vernieuwt. Hulst doet het goed als groenblijvende haag of is als boom met bessen getooid een sieraad voor de tuin.

Hulst - Hulsebeam in Fryslân - is een prachtige wintergroene boom of struik, vooral als deze vol zit met vurig rode bessen. Alleen de vrouwelijke boom kan bessen vormen wanneer er een mannelijke bestuiver in de buurt is. Sommige gekweekte soorten kunnen zichzelf bestuiven en dragen gegarandeerd bessen. De wilde vorm, Ilex aquifolium, heeft meestal een piramidale kroon. Oudere bomen in volgroeide bossen en parken maken vaak een verwilderde indruk, doordat de takken neerhangen tot op de grond. Daar schieten ze wortel, zodat er op den duur een ondoordringbaar “hulzebos” of  “hollywood” ontstaat. Hulst en eik zijn veelal in elkaars gezelschap aan te treffen. Beide bomen hebben voorkeur voor een zelfde bodemgesteldheid: licht zuur, goed doorlatend en beslist kalkarm.

Groene man
De altijd groene ‘huls’ (Oudnederlands) of ‘holly’ (Engels) heeft eeuwenlang tot de verbeelding gesproken. In het oude natuurgeloof was de boom heilig en, net als de eik, met magie omgeven. De Kelten kenden twee koningen van de natuur: de Holly King en de Oak King. De Hulstkoning regeerde van de midzomerzonnewende tot “Yule”, midwinter. Dan moest hij plaats maken voor de Eikenkoning, die de heerschappij uitoefende zolang de dagen lengden. In de oude Arthurlegende van de Groene Ridder wordt deze reus onthoofd door ridder Gawain. De Groene Man, zoals hij ook wel genoemd wordt, pakt na dit gevecht zijn hoofd op en verdwijnt. Daarbij stelt hij Gawain voor een voldongen feit: “Ik kom terug en wij zullen elkaar weer treffen.” Gawain moet aan deze oproep gehoor geven of hij wil of niet. Dit zinnebeeld van de groene man komt niet alleen voor in oude Europese tradities, maar is overal ter wereld terug te vinden, bijvoorbeeld als Khidr in het soefisme. Zo gaven de oude volken vorm aan hun ontzag voor de krachten van de natuur en kregen de wisselingen van de seizoenen een diepere religieuze betekenis: licht en duisternis, dood en (weder)geboorte die elkaar opvolgen. In oude Engelse en Frans Romaanse kerken zijn afbeeldingen te vinden van de Holly King: een gezicht waaruit bladeren groeien. De Hulstkoning wordt ook voorgesteld als een oude man met een staf van hulst. Ziedaar de verschijning van de Kerstman, alias Sinterklaas. Als u dan ook nog weet, dat de Romeinen in de Oudheid hun Saturnalia op 17 december vierden met een feestmaal voor de bedienden en met cadeautjes versierd met hulsttakjes, dan snapt u wel hoe “echt Hollands” het Sinterklaasfeest is en waarom er met de Kerst hulst in huis moet zijn.

Tot ver in de zeventiende eeuw werden bij houtkap de hulstbomen gespaard. Men had er ontzag voor, ook al vanwege de stekelige bladeren. Hulst ontwikkelt overigens alleen onderin stekelige bladeren. Bovenin de bomen, waar het vee niet bij kan, hebben de bladeren nauwelijks of geen stekels. Als rond de Kerst het huis met groen was versierd dan hing het ervan af of de hulst veel stekels had: zo ja, dan zou de man het volgende jaar de baas in huis zijn. Waren er geen of weinig stekels, dan bleef de vrouw de baas. Wie versiert er bij u straks het huis?

De stekelige hulst is een waardevolle haagplant, die uitstekend gesnoeid kan worden, maar niet al te snel groeit. Met de hand knippen geeft het mooiste resultaat, want beschadigde bladeren worden bruin en ontsieren de haag. Wie ook van bessen wil genieten kan kiezen voor de cultivar “Pyramidalis”. In kleine tuinen is de Chinese hulst, Ilex crenata “Convexa”, een mooi alternatief. Deze struikjes zijn in alle opzichten fijner van structuur dan de gewone hulst.