Hop - humulus lupulus

Hop  - Humulus lupulus - 
is vasthoudend als een wolf

Hop - Humulus lupulus is de officiële Latijnse naam - is een klimmende plant, die in een seizoen tijd zo'n zeven meter de hoogte in kan gaan. De bladeren doen denken aan die van de druif, maar ze zijn doorgaans kleiner en donkerder groen. Ze voelen aan als een stoppelbaard, terwijl de druivenbladeren glad zijn. De stengels van de hop draaien allemaal dezelfde kant op, met de klok mee.

Hop is tweehuizig. Dat wil zeggen dat de vrouwelijke en de mannelijke bloemen op verschillende planten voorkomen. In juli en augustus verschijnen op de vrouwelijke planten  geelgroene vruchten, die wel wat op dennenappels lijken, met schubben die over elkaar heen vallen. Deze decoratieve "hopbellen" worden twee tot vier centimeter lang en bevatten de stoffen waarvoor de hop in gematigde klimaatzones geteeld wordt.

Hop is sinds de Middeleeuwen bekend als belangrijke grondstof bij de bereiding van bier. Het gele meel, lupuline, uit de hopbellen geeft aan het bier de karakteristieke, enigszins bittere smaak. Ook in kruidenbitters is hop onmisbaar, vandaar dat de hopplanten ook te vinden zijn in de Beerenburgborder van de Botanische Tuinen De Kruidhof in Buitenpost.

Over de naamgeving bestaat geen eenduidigheid. Humulus kan afgeleid zijn van een oud Germaans woord, humel, dat mogelijk te maken heeft met vruchtbare grond. Dan is het woord verwant aan humus, wat gebruikt wordt voor aarde met veel afgestorven plantenresten. Ook wordt een relatie gelegd met het Slavische chmel, wat 'kop' betekent. Dat verwijst naar de karakteristieke hopbellen. Lupulus betekent 'wolfachtig', van wolven. Dit duidt op het vasthoudende karakter van de hop, die zich stevig vastgrijpt, zoals de wolf zijn prooi vasthoudt.

Gruit
Toen rond het jaar 800 in het huidige Duitsland de eerste monniken ontdekten, dat hop de smaak en de houdbaarheid van het bier verbeterde, waren er diverse andere kruiden voor datzelfde doel in gebruik. Dit kruidenmengsel was bekend onder de verzamelnaam "Gruit" en bestond onder andere uit gagel, rozemarijn, duizendblad en salie. Er bestond zelfs een hele bedrijfstak die hierop gebaseerd was met de daarbij behorende rechten en regels. Daarom duurde het tot de veertiende eeuw, voordat de teelt van hop goed op gang kon komen. Anno 2006 vindt de teelt van hop voor de bierindustrie overal in de gematigde klimaatzones plaats, maar vooral op het noordelijk halfrond. Zuid-Duitsland is de grootste producent van hop, gevolgd door de Verenigde Staten en Tsjechië. In Nederland was het Drentse Peize tot de achttiende eeuw een echt hopdorp. Nu is er alleen nog een museum over dat daaraan herinnert.
Voor de hopteelt zijn alleen de vrouwelijke planten van belang. Sterker nog, de teelt van mannelijke planten is in de teeltgebieden bij wet verboden. Want aanwezigheid daarvan  zorgt voor (kruis)bestuiving van de vrouwtjes en daardoor gaat de kwaliteit van de hop achteruit. De planten worden dan ook in het algemeen vegetatief vermeerderd: niet uit zaad, maar uit stekken.

Exclusieve groente
In de winter sterven de bovengrondse delen af en overleeft de plant met de wortelstok in de bodem. In het vroege voorjaar lopen de wortelstokken weer uit. Het zijn die allereerste scheuten van de hop die als asperges gegeten kunnen worden. De oude Romeinen lustten er wel een maaltje van. Omdat de teelt van dergelijke hopscheuten nogal arbeidsintensief is, belandde het gerecht tenslotte alleen nog maar op de kaarten van zeer exclusieve restaurants, met name in Vlaanderen.  Door de opkomst van de asperges is het telen en consumeren van hop als groente eigenlijk overbodig en onaantrekkelijk geworden.

Arbeidsintensief waren vroeger zowel de teelt als het oogsten van hop. De bellen moeten worden gescheiden van de overige plantendelen en dit karwei is niet zonder risico. Zo konden de hopplukkers als gevolg van de drogerende stoffen in de hopbellen last krijgen van slaperigheid, maar ook van hoofdpijn, blaasjes op de huid en gewrichtsklachten. Dit complex van klachten stond bekend als de hop-plukker-ziekte. Omdat hop ook stoffen bevat die verwant zijn aan vrouwelijke hormonen, kregen vrouwen problemen met hun maandelijkse menstruatie en ontwikkelden mannelijke hopplukkers zelfs borsten. Inmiddels is de techniek zover gevorderd, dat het scheiden van de hopbellen machinaal gebeurt.

Hop kalmeert de zenuwen
Van de opgedane ervaringen wordt wel gebruik gemaakt in de farmaceutische industrie. De zogenaamde fyto-oestrogenen uit hop worden nu ingezet als geneesmiddel bij klachten van vrouwen in de overgang. De kalmerende werking van hop wordt gebruikt in medicijnen voor ziekten van het zenuwstelsel en met name tegen de gevolgen van stress. Het is al een oud gebruik om gedroogde verse hopbellen in een kussensloop te stoppen om daarmee het slapen te bevorderen.

Hop is verwant aan Cannabis, de bekende leverancier van Nederwiet. Beide planten horen tot de hennepfamilie, de Cannabaceae. Niet lang geleden werd hop ingedeeld bij de moerbeifamilie, de Moraceae, mogelijk vanwege de gelijkenis van de vruchten. Verwantschap met de Cannabis ligt meer voor de hand, gezien de werkzame, drogerende stoffen in beide planten en de taaie vezels.
Hop is een aantrekkelijke plant om in de tuin te zorgen voor een snelgroeiende groene wand. Ondersteuning daarbij, bijvoorbeeld door een trellis, is noodzakelijk en de planten moeten aanvankelijk ook geholpen worden door de ranken om het hekwerk te winden.

Experimenteren met de hopbellen is af te raden, hoewel het wel veilig is om ze af en toe in een hoofdkussen te gebruiken voor een goede nachtrust. Overigens zijn er middelen in de drogisterij of apotheek voorhanden die volgens voorschrift  gebruikt kunnen worden. Voor hobbyisten die zelf bier willen brouwen zijn er pakketten te koop bij gespecialiseerde zaken.

Wilt u de hop in het wild ontdekken, dan kunt u op zoek gaan in het Nationaal Park De Âlde Feanen en bij de Duurswouderheide bij Bakkeveen. In stadsparken in onder andere Leeuwarden en Sneek zijn hopplanten aangeplant. Of breng eens een bezoek aan De Kruidhof in Buitenpost. Daar vind u ook al die andere kruiden van moeder natuur.

Door de aanblik ervan knappen uw zenuwen waarschijnlijk al aardig op!