De Linde

De Linde
Tiliane cordata en andere soorten

De Linde is door de eeuwen heen een zeer geliefde boom, omgeven met mythen en verhalen. In deze mythen en verhalen een vrouwelijke boom bij uitstek.

Sagen, legenden en gebruiken
De oude Germanen, dus ook onze Friese voorouders wijdden de Linde aan Freya, vrouwe van Wodan de Germaanse Oppergod. Zij was de Godin van huis en haard, van de liefde, vruchtbaarheid en ze zorgde voor zonneschijn.

Zowel in het oud-Persische epos Gilgamesj als in het verhaal over een oud Germaanse Koningsgeslacht der Nibelungen speelt de Linde een belangrijke rol. Beide helden Gilgamesj en Siegfried versloegen de draak na een hevige strijd onder de bescherming van een machtige Linde. Siegfried baadt zich vervolgens in het onkwetsbaarmakende drakenbloed. Maar, o wee, er valt een Lindeblad tussen zijn schouderbladen. Juist deze enige kwetsbare plek wordt hem fataal. In het gevecht met zijn aartsvijand Hagen wordt hij daar getroffen en sterft een smartelijke dood.

In de oude Keltische tijd, de tijd van de hunebedbouwers, werd de Linde als een bijzonder heilige boom beschouwd. Men had de gewoonte de boom te planten om huis en haard te beschermen. Eigenlijk werd de Linde als beschermster van de hele gemeenschap gezien.

Tot in de moderne tijd heeft zich deze gewoonte voortgezet. Bij oude boerderijen vindt men soms hoog boven de schuur uitstekende exemplaren. De boom werd ook als leiboom gekweekt. Ze groeiden dan vaak uit tot 'heggen op stam'.
Vaak stonden deze 'heggen' aan de zonzijde voor het huis en verhinderden dat gordijnen en meubels verbleekten door de zon.
Van oudsher is het ook de boom die in het midden van het dorp of op het dorpsplein stond. Onder deze Linde op het dorpsplein werd er vroeger recht gesproken. Maar ook was het 's avonds na gedane arbeid de plaats van samenkomst van de dorpelingen. De boom van nostalgie en weemoed, waar de mensen hun geliefde ontmoetten en waarheen men altijd terugkeerde.

Bovengenoemd gebruik vinden we terug in een Fries liedje:

Hjoed sille wij de hjouwer slaen
Moarn de sheauwen bine
Hwer is nou mijn leafste faem
Hwer moat ik har fine
Juster joune seach ik har
Under de âlde Line
En doe tocht ik: 'Wachtsje mar
Ik sil dij wol fine'.

Die 'âlde'  Line is dus de oude machtige Lindeboom van samenkomst zoals hierin is aangehaald.

De boom krijgt op den duur een hele dikke stam, die vanaf 20-jarige leeftijd scheuren gaat vertonen, maar die nooit diepe groeven krijgt, zoals de eik heeft.  De Linde kan een hoogte van 40m bereiken en in sommige gevallen net als de eik honderden jaren oud worden.  Het enige echte oerbos Europa in Oost-Polen, bestaat voor een groot deel uit, soms oeroude, Lindes. Bij oude bomen is de stam vaak hol, maar deze oude bomen zijn desondanks nog jaren en jaren levenskrachtig.
De wat oudere boom heeft neerhangende takken, die een prachtige beschutting tegen zon en regen bieden. Onder zo'n boom  staan geeft werkelijk een gevoel van bescherming en veiligheid, zoals we dat bij onze eigen Kruidhoflinde dagelijks kan ervaren.
In de  winter heeft de boom opvallende rode loten en knoppen. Het blad is hartvormig en net als ons eigen hart a-symmetrisch. Zeer in het oog springend, zeker voor zo'n machtige boom als de Linde, is de bloeiwijze, de zgn. Lindebloesem, dat deel van de boom dat voor geneeskrachtige doeleinden wordt gebruikt. Verder gebruikte men de bast van de boom vroeger voor het maken van touw. Van de bast werd in Zuidoost Europa zelfs schoeisel gemaakt. Het hout van de boom is zacht en blank en daardoor zeer geschikt voor houtsnijwerk.

De bloemetjes zitten in witte schermpjes bij elkaar. Ze verspreiden een heerlijk zoete geur. bijen komen daar in grote getale op af. De bloeiende Linde is dan ook door al dat gezoem net een levende bijenkast. Elke bij gaat naar huis met een welgevulde tas met nectar, dat als voeding dient voor het jonge broed. Ook wordt de nectar door de bijen opgeslagen voor de winter, tenzij de mens de kas voortijdig leeghaalt om zelf van de heerlijke lindehoning te genieten.

Geneeskruid
De lindebloesem is een veel gebruikt kruid. Het vergt soms moed en veel klauterwerk om de bloesem van zo'n oude reus te bemachtigen, maar dan heb je ook wat. De bloesem wordt in de eerste plaats gebruikt om de transpiratie te bevorderen. U zult zich afvragen: "is dat zinvol?" Het antwoord is ' ja'. In bepaalde situaties in ieder geval wel. Bijvoorbeeld bij verkoudheid en griep zorgt onder andere transpiratie ervoor dat de onzuiverheden in het lichaam, die vaak de oorzaak van deze aandoeningen zijn, af te voeren. Bacteriën en virussen gedijen juist op deze afvalstoffen in ons lichaam. Ze verzamelen daar hun kostje en vermeerderen zich explosief. Vaak is verkoudheid of griep het symptoom van bv. een niet goed functionerende stofwisseling.  De verkoudheid of griep is dan een reactie om ons organisme te zuiveren. Door de uitscheiding van slijm, urine en zweet (bij koorts) worden afvalstoffen opgeruimd en vindt een reiniging plaats. Lindebloesemthee is bij uitstek geschikt om dit reinigingsproces te stimuleren.
Deze thee kan gebruikt worden ter bestrijding van infecties van de luchtwegen, bronchiën en longen. Deze thee heeft tevens een slijmoplossende werking, is licht urinedrijvend en werkt krampstillend. De werking van de Linde wordt verhoogd in combinatie met Duizendblad en St. Janskruid of Kamille.
Vroeger werd medicinale houtskool van lindehout vervaardigd. Het werd gebruikt bij maag- en darmontstekingen en diarree. De houtskool bindt rotting- en gistingsproducten en bacteriën die dan via de natuurlijke weg het lichaam verlaten. De moderne houtskoolvorm is norit. 
Linde is ook een schoonheidsmiddel. Ze wordt gebruikt om zonnesproeten en rimpels te verwijderen.

Recept

Lindebloesemthee als ' zweetthee': 2 eetlepels bloesem overgieten met ¼ liter kokend water. Dit 10 minuten laten trekken. Afzeven en heet drinken, eventueel zoet maken met een beetje honing.

Ter preventie in perioden met verkoudheden: 1 theelepel bloesem op ¼ liter kokend water. Drink 2-3 kopjes per dag.

Een ander mengsel ter preventie van verkoudheden:
Klein hoefblad 15 gram
Lindebloesem 15 gram
Pepermunt 10 gram
Kamillebloesem 10 gram
1 flinke eetlepel met ¼ liter kokend water opgieten, 10 minuten laten trekken, zeven en 2-3 kopjes per dag drinken.

Bijwerking: veelvuldig gebruik van sterke thee kan door de zweetdrijvende werking het hart belasten. In dit geval minder thee drinken en ook minder sterk klaarmaken.